Efes’in kuruluÅŸu Cilalı TaÅŸ Devri M.Ö. 6000 yıllarına dayanıyor, Ä°zmir’in Selçuk ilçesinin 3 km uzağındadır Efes (Ephesos)
Efes, tarihi boyunca birçok kez yer deÄŸiÅŸtirdiÄŸinden kalıntıları yaklaşık 8 kilometrelik geniÅŸ bir alana yayılır. Ayasuluk Tepesi, Artemision, Efes ve Selçuk olarak dört ana bölgedeki harabeler yılda ortalama 1,5 milyon turist tarafından ziyaret edilmektedir. Tümüyle mermerden yapılmış ilk kent olan Efes’teki baÅŸlıca yapılar ve eserler aÅŸağıda açıklanmıştır:
Artemis Tapınağı: Dünyanın yedi harikasından biridir. Antik dünyanın mermerden inşa edilmiş ilk tapınağıdır. Büyüklüğü 130 x 68 metre ve ön cephesi diğer Artemis (Ana Tanrıça) tapınakları gibi batıya dönüktür.
Magnesia Kapısı (Ãœst Kapı) ve DoÄŸu Gymnasiumu: Efes’in iki giriÅŸi vardır. Bunlardan biri kentin çevresindeki sur duvarlarının doÄŸu kapısı olan, Meryemana Evi Yolu üzerindeki Magnesia Kapısı’dır. DoÄŸu Gymnasiumu, Panayır Dağı eteÄŸindeki Magnesia Kapısı’nın hemen yanındadır. Gymnasion, Roma Çağı’nın okuludur.
Odeion: Efes’in iki meclisli bir yönetimi vardı. Bunlardan biri olan Danışma Meclisi toplantıları zamanında üzeri kapalı olan bu yapıda yapılmış ve konserler verilmiÅŸtir. 1.400 kiÅŸilik kapasiteye sahiptir. Bu nedenle yapı “Bouleterion” olarak da adlandırılır.
Yukarı Agora ve Bazilika: Ä°mparator Augustus tarafından inÅŸa ettirilmiÅŸ, resmi toplantıların ve borsa iÅŸlemlerinin yapıldığı yerdir. Odeion’un önündedir.
Prytaneion : Prytan kentin belediye başkanı gibi görev yapardı. En büyük görevi kalın sütunları bulunan bu yapının içindeki kentin ölümsüzlüğünü simgeleyen kent ateşinin sönmemesini sağlamaktı. Prytan, Kent Tanrıçası Hestia adına bu görevi üstlenmişti. Salonun çevresinde tanrı ve imparator heykelleri sıralanmıştı. Efes müzesindeki Artemis heykelleri burada bulunmuş ve daha sonra müzeye getirilmiştir. Yanındaki yapılar kentin resmi misafirlerine ayrılmıştı.
Domitianus Meydanı: Meydanın güneyinde, teras üzerinde İmparator Domitianus adına Efesliler tarafından yaptırılmış büyük bir tapınak ve altında Efes yazıtlar galerisi vardır. Doğuda Pollio Çeşmesi ve olasılıkla hastane yapısı, kuzeyinde cadde üzerinde Memnius Anıtı yer alır.
Herakles Kapısı: Roma Çağı sonlarında yaptırılmış olan bu kapı Kuretler Caddesi’ni yaya yolu haline getirmiÅŸtir. Ön cephesindeki Kuvvet Tanrısı Herakles kabartmaları dolayısıyla bu ismi almıştır.
Traianus ÇeÅŸmesi: Cadde üzerindeki iki katlı anıtlardan biridir. Ortada duran Ä°mparator Trainus’un heykelinin ayağı altında görülen küre dünyayı simgeler.
Yamaç Evler: Teraslar üzerine inşa edilmiş olan çok katlı evlerde kentin zenginleri oturuyordu. Peristilli ev tipinin en güzelleri olan bu evler modern evlerin konforunda idi. Duvarlar mermer kaplama ve fresklerle, taban ise mozaiklerle kaplıdır. Evlerin hepsinde kalorifer sistemi ve hamam bulunmaktadır.
Hamam ve Umumi Tuvalet: Romalıların en önemli sosyal yapılarındandır. Soğuk, ılık ve sıcak kısımlar vardır. Bizans döneminde tamir görmüştür. Ortasında havuz olan umumi tuvalet yapısı, aynı zamanda toplanma yeri olarak da kullanılmıştır.
Hadrianus Tapınağı: Ä°mparator Hadrianus adına, anıt tapınak olarak inÅŸa ettirilmiÅŸtir. Korinth düzenlidir ve frizlerinde Efes’in kuruluÅŸ efsanesi iÅŸlenmiÅŸtir.
Oktagon: Kleopatra’nın kız kardeÅŸine ait anıtsal bir mezardır.
Heroon: Efes’in efsanevi kurucusu Androklos adına yaptırılmış bir çeÅŸme yapısıdır. Ön kısmı Bizans döneminde deÄŸiÅŸtirilmiÅŸtir.
Celcus Kütüphanesi: Roma dönemi yapılarının en güzellerinden birisi olan yapı hem kütüphane, hem de mezar anıtı görevini üstlenmiÅŸtir. M.S.106 yılında Efes valisi olan Celsus ölünce, oÄŸlu kütüphaneyi babasının adına mezar anıtı olarak yaptırmıştır. Celsus’un lahdi kütüphanenin batı duvarı altındadır. Cephesi 1970-1980 yılları arasında restore edilmiÅŸtir. Kütüphanede kitap ruloları, duvarlardaki niÅŸlerde saklanıyordu.
Serapis Tapınağı: Efes’in en ilginç yapılarından biri olan Serapis Tapınağı, Celsus Kütüphanesi’nin hemen arkasındadır.
Anıtsal ÇeÅŸme: Odeion’un önündeki meydan kentin “Devlet Agorası” (Yukarı Agora)’dır. Tam ortasında Mısır tanrıları tapınağı (Ä°sis) bulunuyordu. M.Ö. 80 yıllarında Laecanus Bassus tarafından yaptırılan Anıtsal ÇeÅŸme, Devlet Agorası’nın güneybatı köşesinde yer alır. Buradan Domitian Meydanı’na ve bu meydan etrafında kümelenmiÅŸ bulunan Pollio ÇeÅŸmesi, Domitian Tapınağı, Memmius Anıtı ve Herakles Kapısı gibi yapılara ulaşılır.
Mazeus Mithridates (Agora Güney) Kapısı: Kütüphaneden önce, Ä°mparator Augustus zamanında inÅŸa edilmiÅŸtir. Kapıdan Ticaret Agorası’na (AÅŸağı Agora) geçilir.
Mermer Cadde: Kütüphane meydanından tiyatroya kadar uzanan caddedir.
Agora: 110 x 110 metre boyutlarında ortası açık, çevresi portikler ve dükkanlarla çevrili bir alandır. Agora, kentin ticari ve kültürel merkeziydi. Agora Mermer Cadde’nin baÅŸlangıç noktasıdır.
Büyük Tiyatro: Mermer Cadde’nin sonunda bulunan yapı, 24.000 kiÅŸilik kapasiteyle antik dünyanın en büyük tiyatrosudur. Çok süslü ve üç katlı sahne binası tamamen yıkılmıştır. Oturma basamakları üç bölümlüdür. Tiyatro, St. Paul’ün vaazlarına mekan olmuÅŸtur.
Tiyatro Gymnasiumu: Hem okul, hem de hamam işlevine sahip büyük yapının avlu kısmı açıktadır. Burada tiyatroya ait mermer parçalar restorasyon amacıyla sıralanmıştır.
Liman Caddesi: Büyük Tiyatro’dan, bugün tamamen dolmuÅŸ olan Antik Liman’a uzanan, iki yanı sütunlu ve mermer döşeli Liman Caddesi (Arcadiane Caddesi), Efes’in en uzun caddesidir. 600 metre uzunluktaki cadde üzerine kentin Hıristiyanlık döneminde anıtlar yapılmıştır. Her birinde havarilerden birinin heykeli olan dört sütunlu Dört Havari Anıtı, caddenin hemen hemen ortasındadır.
Liman Gymnasiumu ve Liman Hamamı: Liman Caddesi’nin sonundaki büyük yapılar grubudur. Bir bölümü kazılmıştır.
Saray Yapısı, Stadyum Caddesi, Stadyum ve Gymnasium: Bizans sarayı ve caddenin bir bölümü restore edilmiştir. At nalı biçimindeki Stadyum, antik devirde sportif oyunların ve yarışmaların yapıldığı yerdir. Geç Roma döneminde gladyatör oyunları da yapılmıştır. Stadyumun yanındaki Vedius Gymnasiumu ise hamam-okul kompleksidir. Vedius Gymnasiumu kentin kuzey ucunda, Bizans dönemi surlarının hemen yanında yer almaktadır.
Meryem Kilisesi: 431 Konsül Toplantısı’nın yapıldığı yer olan Meryem Kilisesi (Konsül Kilisesi), Meryem adına inÅŸa edilmiÅŸ ilk kilisedir. Liman Hamamı’nın kuzeyinde yer almaktadır.
Meryemana Evi: Ä°sa’nın annesi Meryemana, Ä°sa öldükten sonra St. Jean ile birlikte Efes’e gelmiÅŸ ve hayatının son yıllarını burada yaÅŸamıştır.Ancak Kitab-ı mukaddes tede anlatıldığı gibi Meryemin mezarı dönemin selefkos unda bugünün Silifkesinde olduÄŸu rivayet edilmektedir.
Yedi Uyuyanlar: Bizans döneminde mezar kilisesi haline getirilmiÅŸ olan bu yer, Geç Roma imparatorlarından Decius zamanında putperestlerin zulmünden kaçan yedi Hıristiyan gencin Panayır Dağı eteklerinde sığındıkları rivayet edilen maÄŸara olduÄŸuna inanılır ancak tüm araÅŸtırmalarda gerçek maÄŸaranın dönemin en büyük merkezi ve st. Paul doÄŸum yeri olan Tarsus‘tadır.
St. Jean Kilisesi: Bizans Ä°mparatoru Büyük Iustinianus tarafından yaptırılan ve o dönemin en büyük yapılarından bir olan 6 kubbeli kilisenin merkezi kısmında, altta, Ä°sa’nın en sevdiÄŸi havarisi St. Jean’ın mezarının bulunduÄŸu iddia edilmektedir ancak henüz herhangi bir bulguya rastlanamamıştır. Kilisenin kuzeyinde hazine binası ve vaftizhane vardır.
Kale: Kale içinde cam ve su sarnıçları vardır.
Ä°sabey Camii: 1375 yılında AydınoÄŸulları’ndan Ä°sa Bey tarafından Åžam’lı Mimar Ali’ye inÅŸa ettirilmiÅŸtir.
Efes - Selçuk Rehberi
Ulaşım: Ä°zmir’ e uzaklık 55 km. Ä°zmir Aydın karayolu üzerinde bulunuyor.
Turizm Danışma Bürosu: Attürk mah. Agora cad. No: 35 (892 69 45)
Müzeler: Efes Arkeoloji Müzesi
Açık olduğu günler : Pazartesi dışında her gün açık. 8:30 - 12:00 / 13: 30 - 17:00
